Wie zijn bodem wil leren kennen, moet de kuil in. Dat zegt bodemkundige Everhard van Essen van Aequator Groen & Ruimte. In de kuil ontdek je onder andere of er sprake is van verdichting in de bodem en hoeveel leven er in de bodem is. De bodemkundige legde tijdens een demo op demoveld Ambt Delden aan deelnemers Vruchtbare Kringloop Overijssel uit hoe je een profielkuil graaft en hoe je de bodem beoordeelt. 

Profielkuil graven

Met een profielkuil ontdek je relevante eigenschappen van je perceel, maar je moet wel een plek uitzoeken die representatief is voor wat je wil onderzoeken. Daarnaast levert vooral de combinatie met bodemmetingen waardevolle informatie op, zo meet Everhard van Essen tijdens de demo de verdichting met behulp van een penetrologger. Dat is een meetsysteem bestaande uit een ijzeren staaf met aan het uiteinde een sensor die de druk kan meten. Op een display kan je vervolgens de dichtheid aflezen.

Bodemverdichting signaleren  

Met de penetrologger ontdekt Van Essen op het demoveld in Ambt Delden een verdichting tussen de 25 en 35  centimeter, na 40 centimeter lijkt de verdichting weer mee te vallen. Hoe zie je dat terug in de profielkuil? “In de kuil zijn tot de eerste 25 centimeter veel wortels zichtbaar en in de verdichte laag vrijwel niet. Na veertig centimeter zie je weer meer wortels, wel minder dan in de bovenste laag. Er is dus sprake van een verdichte tussenlaag en sommige wortels kunnen daar nog wel doorheen groeien. De tussenlaag is te vast, en beperk de beworteling en daardoor de  vocht- en nutriëntenvoorziening voor het gewas.” Van Essen vertelt dat mais makkelijk tot 80 centimeter kan wortelen. Door de verdichte tussenlaag krijgen wortels op Ambt Delden minder vocht en nutriënten. “Dat zul je terugzien in de opbrengst.”

Andere ontdekkingen door profielkuil

In de profielkuil ontdekt Van Essen in de onderste en bovenste laag holletjes. “Er is dus bodemleven, wormen maken zulke holletjes. De bodemkundige constateert in een van de drie profielkuilen die zijn gegraven op Ambt Delen ook roestvlekken. In deze profielkuil is de grond meer gelig dan in de andere kuil, dus veel ijzerhoudender. “Dat wijst op tijdelijke hogere grondwater standen.”  Niet alleen met het oog, ook met de neus kun je meer ontdekken van je bodem. Als de bodem bijvoorbeeld zwavelachtig ruikt, kan er sprake zijn van te weinig zuurstof in de bodem.

Bekijk hieronder het filmpje van de demo in Ambt Delden

Verdichting opheffen

Veel van de aanwezige melkveehouders waren met name geïnteresseerd in de verdichting van de bodem en hoe je dat kunt opheffen. Het advies van Van Essen: “Met effectief woelen hef je de verdichting op dit perceel op.” Voor een gezonde, goed doorwortelbare en waterdoorlatende bodem raadt de bodemkundige aan om te woelen met een woeler met ganzenvoet tot 40 centimeter diepte in een droge periode. Om te controleren of de verdichting daadwerkelijk over is, kun je nadien meten met een penetrologger of simpelweg, met een peilstok. “Maar”, waarschuwt van Essen, “Kijk eerst in je bodem. Als er geen sprake is van verdichting, of bijvoorbeeld een lemige ondergrond, kun je met woelen meer kapot maken aan de bodem dan herstellen. Dit is echt maatwerk, en kan van perceel tot perceel anders zijn.”

Niet vergeten: nazorg!

Als de verdichting is opgeheven, is het belangrijk om daarna een diepwortelend gewas of groenbemester te zaaien. Van Essen: “Het nieuwe gewas zal diep wortelen en voorkomt interne slemp. Het legt de losse bodemdeeltjes direct vast.”

Voorkomen bodemverdichting

Maar voorkomen is beter dan genezen. Er zijn veel manieren om bodemverdichting te voorkomen.

  • Zware machines zijn medeschuldig, let ook op de bandensoort en bandendruk
  • Alleen de grond berijden of bewerken als deze voldoende is opgedroogd.
  • Oogst op tijd in het najaar vervroegen
  • Hanteer vaste rijpaden
  • Boven over ploegen

Van Essen: “Niet-kerende grondbewerking is ook een manier om verdichting tegen te gaan, omdat dat een betere draagkracht geeft. Je bewerkt de bodem minder diep waardoor een stabielere bodemstructuur staat. Ook scheelt het natuurlijk dat je dan minder zware machines gebruikt. Uiteindelijk is bodemverdichting altijd een combinatie van factoren”