Maar liefst 203 mensen keken naar het webinar ‘Winst door DS-opname’ met kringloopexpert Gerrit Hegen en VKO-deelnemer en boerin Heleen Lansink op 1 december. Er ontstond een leerzaam  gesprek tussen het duo over wat de pens van een melkkoe nodig heeft, de gevaren bij te weinig droge stof in de koe en hoe je de kwaliteit van je eigen ruwvoer berekend. Daarnaast stelden de kijkers  heel veel vragen, waardoor het webinar een nog praktischere insteek kreeg. Niet alle vragen konden beantwoord worden, daarom hieronder de vragen en antwoorden van Gerrit Hegen. In deze bijlage tref je de getoonde sheets aan tijdens het webinar.

Hoe tel je bijproducten als persulp, corngold, bierbostel mee? Als ruwvoer, krachtvoer of 50:50?
Gerrit: 100% krachtvoer. Perspulp, bierbostel, sojahullen zijn voorbeelden van celwandenrijke krachtvoergrondstoffen die bij een ruwvoertekort of meer mais in het rantson geschikt zijn om op te nemen.

Zijn er gegevens bekend over de DS-opname van kruidenrijk grasland?
Kruidenrijk grasland begint met een goede voorbereiding van de bodem: organische stof, pH en structuur (bekalking) moeten op orde zijn. Lees meer informatie in deze Factsheet-Kruiden-inzaaien-2 en dit onderzoek naar Kruidenrijk grasland Nordwin met veel relevante informatie over voederwaarde, aandeel in rantsoenen etc.

Wij hebben nog wel problemen met witte lijnen bij de melkkoeien. Wat zou je via voeding daar aan kunnen doen?
Witte lijn defecten hebben te maken met een onvoldoende hoornkwaliteit in het algemeen, op de overgang van zoollederhuid naar wandlederhuid in het bijzonder. Een slechte hoornkwaliteit wordt beïnvloed door het rantsoen, maar ook door factoren als ligcomfort, draaipunten in de stal, harde ondergrond etc. Zorg voor zachte (diepstrooisel) boxbedekking. Rubber in melkstal en wachtruimte biedt perspectief. Rantsoentechnisch: relatie met pensverzuring-dikke darmverzuring: geen evenwicht tussen verblijfsduur in de pens en passagesnelheid van de voeding, overmaat aan zetmeelop de top van de lactatie, te veel suiker in het rantsoen, verse mais, voerselectie (aardappelen, vers gras!). Oplossing: meer ruwvoer in de koeien: dus smakelijk rantsoen, spelen met een paar 100 gram van een smakelijke structuurbron, waardoor meer herkauwactiviteit, gebruik van buffer (bicarbonaat), minder snel fermenteerbare koolhydraten (suiker, zetmeel) in het rantsoen. Boven de 4,5 kg zetmeel in een rantsoen is risicovol. Hittestress beperkt de DS opname van vooral ruwvoer en koeien verliezen conditie = verlies van vetweefsel. Het vetkussen in de klauw wordt daarbij ook dunner waardoor de schokdempende werking van het vetkussen minder wordt. Meer kans op kneuzing en slechtere hoornkwaliteit: bevangenheid, zoolzweren, witte lijn defecten. Tenslotte: mineralen en vitaminenvoorziening spelen ook een grote rol bij de weerbaarheid tegen infectieuze klauwaandoeningen als Mortellaro, stinkpoot en tussenklauwontsteking. en bij de hoornkwaliteit, bij melkkoeien en bij jongvee. Reken dus ook altijd bij alle diergroepen aan de mineralen en vitaminen.

Geldt voor tussenklauwontsteking hetzelfde als voor witte-lijn defecten?
Zie bovenstaand antwoord en zorg wat dit betreft voor een goede mineralen en vitaminenvoorziening ook bij jongvee: Cu, Zn, Se, Ca/P verhouding en vitamine D en E zijn belangrijk voor weerbare tussenklauwhuid en voor een goede skeletontwikkeling.

Is een tegenvallende vruchtbaarheid ook het gevolg van DS-opname?
Ja, realiseer je dat dit al begint in de droogstand. Koeien die dan niet voldoende vreten hebben al vetafbraak in de droogstand die zich na het afkalven doorzet en dat is slecht voor de eicelkwaliteit en vergroot de kans op zwakke tochtigheidsverschijnselen, inactieve eirstokken en/of cystes van de eierstokken. Moeilijk om de koeien dan tijdig weer drachtig te krijgen.

Met Nieuw Nederlands weiden komen de koeien iedere week terug op perceel, wat vindt u dan van schoon grasland?
De basis van NNW is dat het gras wordt teruggegraasd tot 8 cm. In 7 (of 5 of 6 dagen, afhankelijk van het aantal percelen in je beweidingsplatform) groeit er dan 4-5 cm gras bij. Dat wordt dan weer opgenomen en dat is wat mij betreft eten van een schoon bord.

U noemt in uw 5-stappenplan uit te kijken voor slug feeding, wat is dat?
Dat is een snelle voeropname in korte tijd, met vooral smakelijke componenten. Vaak bij te weinig voerplekken: voorbeeld: aardappelen, smakelijk vers gras, goed geconserveerde smakelijke mais met voerbak over de graskuil etc. Kan leiden tot extreme pieken en dalen in de pens pH en dat is niet goed voor de micro-organismen in de pens.

Wat vindt Gerrit van toevoegen van water aan het voer?
Sturen met water om in het gemengde rantsoen met graskuil, mais en droge krachtvoergrondstoffen uit te komen op ca. 40-45% droge stof is bij een hoog basisrantsoen aan het voerhek een goede maatregel. Iedere hap hetzelfde, meel en mineralenmengsel kleven aan de ruwvoerdeeltjes. Pas op voor vermoesing. Liever gewenste deeltjeslengte van graskuil van 3-4 cm al in de kuil dan verkort in de voermengweagen. Als je dat wel wilt, bijvoorbeeld doordat je inkuilt met de snijwagen kies dan voor een voermengwagen met horizontale vijzel. Die verkorten en mengen mooier. Compact voeren met zeer korte deeltjeslengte en veel krachtvoerachtigen kan ook, maar vraagt ruwvoerkwaliteit waar geen speld tussen te krijgen is.

Hoe groot mag het verschil in eiwit zijn tussen eerste deel lactatie en later?
Ik reken graag met de VEM/DVE verhouding: eerste helft lactatie 12, tweede helft 10,5. Hieruit volgt dat je ook bij oudmelkte koeien moet streven naar een graskuil met een goede verhouding DVE/OEB. De oudmelkte koe heeft voor de melkproductie relatief de grootste behoefte aan DVE. Als je dat met de kuil aan kunt voeren hoef je de (bestendige) soja niet of minder aan te kopen. Uiteraard moet pensenergie en penseiwit bij deze groep wel in balans zijn om de pensmicroben hard te laten werken en ook veel microbieel eiwit (= ook DVE) te laten maken.

Wat is het gewenste ureum?
Onder de 20 en niet veel spreiding: 16-22. Lager kan, maar let dan op liters, eiwitgehalte en weerbaarheid tegen bijvoorbeeld mastitis.

Is het mengen van voer noodzakelijk?
Niet persé. Voorwaarde niet mengen: voldoende vreetplekken, deeltjeslengte aan de graskuil 3-4 cm: dus veel messen in de opraapsnijwagen of grote balenpers of toch kiezen voor hakselen. Als je mais voert: strategische momenten kiezen om het over de graskuil te brengen. Melkstalsituatie: koeien uit melkstal: mais vertrekken en vastzetten aan voerhek. Weidegang: bij terug keer op stal mais verstrekken en koeien zich vast laten zetten. Robot: 2 x daags mais voeren.

Hoe kun je vroeg beginnen met weiden als je 12 cm gras wil hebben staan?
Dat wordt in de meeste gevallen na half april. Daarom voorkeur voor voorweiden van je huiskavel, mits de draagkracht goed is. Daarmee kun je de uren weidegang mooi opbouwen en het is goed voor de uitstoeling van het gras. Door de zachte winters van de laatste jaren staat er in maart ook wel gras, dat goedkoop omgezet kan worden in melk. Pas bemesten na het voorweiden, voor het weideplatform kiezen voor kunstmest (of groene meststof), geen drijfmest. Half april begin je dan met rondjes draaien op je weideplatform. 3 weken later beginnen met bijbemesten met kunstmest of groene meststof.

Naast weidegang pas ik zomerstalvoeren toe. Ik merk dat hier ook slug-feeding plaatsvind. Is onbeperkt weiden een betere, stabielere optie? Ik melk met een robot met overcapaciteit. Wat kan ik doen?
Vergroten van het weideplatformen/of het aantal uren weidegang is zeker een optie bij het melken met een robot met overcapaciteit. Je kunt daarbij ook denken aan 2 platforms, 1 voor overdag van 7 tot 12 en 1 voor ’s avonds van 6 tot 11. Je zou ook kunnen denken aan het maken van extra voerhekruimte buiten als je niet extra wilt weiden.

Is het weiden van jongvee belangrijk om te leren weiden?
Met 200 dagen weidegang in de eerste 2 levensjaren leren de dieren beter grazen waardoor ze als melkkoe meer grazen en minder geneigd zijn om bij nat weer niet door te grazen of de stal op te zoeken (minder verwend gedrag). Weidegang van jongvee is ook gunstig voor spier- en skeletontwikkeling en ze ontwikkelen weerstand tegen maagdamwormen en longwormen.

Is streefwaarde RE in graskuilen afhankelijk van het maisaandeel?
Zeker, tot een maisaandeel van 40% kun je via het RE uit gras/graskuil het RE gehalte uit ruwvoer op ca 150 houden zonder extra eiwitaankoop. 20% mais, 80 % gras/graskuil: RE gra s/graskuil 170, 40% mais, 60% gras: RE gras/graskuil 200.

Als je streeft naar een hoog koesaldo in plaats van een hoog voersaldo kun je dan verder gaan met de hoogte van de krachtvoergift?
Zeker. Het gaat er om wat er onder aan de streep over blijft.

Het gaat steeds over krachtvoer besparen, is het NIET veel mooier om met goed ruwvoer zo maximaal mogelijk te melken, vooral als je wat intensiever bent?
Precies mijn boodschap: goed ruwvoer is de basis van de eiwit-, stuctuur- en energievoorziening van de melkkoe en een gezonde melkproductie . Krachtvoer is aanvullend. Voor nieuwmelkte koeien richting energievoorziening, voor oudmelkte koeien richting DVE (als het niet voldoende uit het ruwvoer komt). Realiseer je ook het volgende: Geen pensverzuring = hoger vet bij nieuwmelkte koeien, geen slepende melkziekte is hoger eiwit bij nieuwmelkte koeien, melkproductie op basis van goed ruwvoer = hoog vet en eiwit bij oudmelkte koeien. Dus op naar de 8,5% vet en eiwit met een nette gemiddelde dagproductie! Maar altijd rekenen: wat melk ik uit ruwvoer en hoeveel krachtvoer is er nog nodig om de gewenste dagproductie in liters te halen. Zolang een kg krachtvoer extra leidt tot meer liters met behoud van de gezondheid en levensduur: geen probleem. Structureel te veel krachtvoer en te weinig liters = meer gedoe met de koeien en slecht voor de portemonnee .

Wat kun je dan het beste doen als je niet genoeg ruwvoer hebt? Toch maar goed ruwvoer aankopen indien mogelijk?
1. Nagaan of je door betere bodem, bemesting, graslandverbetering (doorzaaien) of rassenkeuze van gras en mais de opbrengst van gras- en maisland nog kan verhogen. 2. Jongvee uitbesteden (samenwerking met een jongveeopfokker). 3. Mais of gras aankopen. 4. Celwandrijke krachtvoeders/grondstoffen opnemen in het rantsoen. 5. Stro-krachtvoerrantsoenen voor jongvee en eventueel droge koeien. Misschien wel in volgorde van mijn voorkeur….

Hoe denk je over voeren van hooi?
Zie artikel in deze bijlage: Hooi wordt weer hip

Wat is het optimale DS in de voordroogkuil?
Wat mij betreft 45% + of – 5% voor de voorjaars- en zomersnedes.

Wanneer de droge koeien bij de lacterende koeien in doen?
Risicofactoren voor droge koeien bij de melkkkoeien: te hoog RE (>150), te hoog K gehalte, onjuiste Ca/P verhouding en lage vitamine D voorziening. Het kan, de laatste 14 dagen voor het afkalven maar wees je van de risico’s bewust, > 8 liter biest, meer melkziekten en nageboorteproblemen zijn meetpunten.